YANGIN SIRASINDA AÇILMAYAN KAPININ TELAFİSİ YOKTUR
Yangınlar, insanlık tarihinin en büyük felaketlerinden biri olmaya devam ediyor. Teknoloji gelişiyor, şehirler büyüyor, binalar yükseliyor; ancak yangın anında yaşanan panik ve saniyeler içinde verilen yaşam mücadelesi değişmiyor. Bu nedenle yangın güvenliği yalnızca teknik bir konu değil, doğrudan insan hayatıyla ilgili hayati bir mesele olarak öne çıkıyor. Özellikle acil çıkış kapıları ve panik bar sistemleri, yangın sırasında insanların güvenli tahliyesinde kritik rol oynuyor. Çünkü yangın anında açılmayan bir kapının telafisi yoktur.
Bir binada yangın çıktığında insanların ilk refleksi kaçış yollarına yönelmek olur. Ancak yoğun duman, yüksek sıcaklık, elektrik kesintileri ve panik ortamı, insanların sağlıklı düşünmesini zorlaştırır. İşte tam bu noktada acil çıkış kapılarının doğru çalışması hayat kurtarır. Eğer kapı dışarı doğru açılmıyorsa, kilitlenmişse, sıkışmışsa ya da standart dışı bir sistem kullanılmışsa saniyeler içinde büyük bir facia yaşanabilir.
Uzmanlara göre yangınlarda ölümlerin büyük bölümü doğrudan alevlerden değil, dumandan zehirlenme ve tahliye yetersizliğinden kaynaklanıyor. İnsanlar çoğu zaman çıkış kapısına ulaşmalarına rağmen kapının açılmaması nedeniyle mahsur kalıyor. Bu durum özellikle alışveriş merkezleri, oteller, fabrikalar, okullar, hastaneler, yurtlar ve eğlence mekanlarında büyük risk oluşturuyor. Kalabalık ortamlarda yaşanan izdiham ise tehlikeyi daha da büyütüyor.
Türkiye’de geçmiş yıllarda yaşanan birçok yangın faciası, ihmaller zincirinin ne kadar ağır sonuçlar doğurabileceğini gösterdi. Yangın merdivenlerinin depo olarak kullanılması, acil çıkış kapılarının kilitli tutulması, panik bar sistemlerinin çalışmaması ya da yangın kapılarının standart dışı olması nedeniyle çok sayıda insan hayatını kaybetti. Her felaket sonrasında “önlem alınmalı” açıklamaları yapılsa da denetim eksiklikleri ve maliyet kaygıları nedeniyle sorunlar tam anlamıyla çözülemiyor.
Oysa yangın güvenliği maliyet değil, zorunlu bir yatırımdır. Bir işletmenin dekorasyona, reklama ya da gösterişli mimariye ayırdığı bütçenin küçük bir kısmı bile doğru yangın güvenlik sistemleri için kullanılsa çok sayıda hayat kurtarılabilir. Yangın kapıları, duman sızdırmaz sistemler, otomatik kapanma mekanizmaları, yönlendirme levhaları ve panik çıkış kilitleri modern yapıların vazgeçilmez unsurları arasında yer almalıdır.
Özellikle panik bar sistemleri, acil tahliye süreçlerinde en önemli güvenlik ekipmanlarından biri olarak kabul ediliyor. İnsanlar panik anında karmaşık kilit sistemlerini kullanamaz. Bu nedenle tek hareketle açılabilen panik barlı kapılar, toplu kullanım alanlarında zorunlu hale getiriliyor. Avrupa standartlarına uygun üretilen sistemler, kapının içeriden kolayca açılmasını sağlarken dışarıdan kontrolsüz girişleri de engelliyor.
Yangın güvenliği konusunda yalnızca bina sahiplerinin değil, kamu kurumlarının da ciddi sorumlulukları bulunuyor. Belediyeler, itfaiyeler, yapı denetim kuruluşları ve ilgili bakanlıkların düzenli kontroller yapması gerekiyor. Çünkü bazı işletmeler denetim öncesinde güvenlik sistemlerini geçici olarak aktif hale getirirken, günlük kullanımda kapıları kilitli tutabiliyor. Özellikle çalışanların “müşteri kaçmasın”, “hırsızlık olmasın” ya da “ısı kaybı yaşanmasın” gibi gerekçelerle acil çıkış kapılarını kullanılamaz hale getirmesi büyük risk oluşturuyor.
Yangın güvenliği kültürünün toplum genelinde yeterince gelişmediği de dikkat çekiyor. Birçok kişi yangın kapısının neden önemli olduğunu ancak felaket yaşandığında fark ediyor. Oysa okullarda, iş yerlerinde ve kamu binalarında düzenli yangın tatbikatları yapılmalı, vatandaşlara acil tahliye eğitimi verilmelidir. İnsanlar hangi kapının acil çıkış olduğunu, yangın sırasında nasıl hareket edilmesi gerektiğini önceden öğrenmelidir.
Uzmanlar, özellikle yüksek katlı binalarda yangın senaryolarının yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini belirtiyor. Akıllı bina sistemleri gelişse de mekanik güvenlik unsurları hâlâ en kritik unsur olarak görülüyor. Elektrik sistemleri devre dışı kaldığında bile manuel olarak açılabilen yangın kapıları hayati önem taşıyor. Çünkü teknoloji arızalanabilir, ancak doğru tasarlanmış fiziksel güvenlik sistemleri insan hayatını korumaya devam eder.
Sanayi tesislerinde ise risk daha büyük boyutlara ulaşabiliyor. Kimyasal maddelerin bulunduğu fabrikalarda yangın çok kısa sürede büyüyebiliyor. Bu nedenle üretim tesislerinde kullanılan yangın kapılarının yüksek dayanıklılık standartlarına sahip olması gerekiyor. Ayrıca çalışanların tahliye yollarını çok iyi bilmesi şart. Bazı işletmelerde üretim alanlarını genişletmek amacıyla acil çıkış koridorlarının daraltılması ise uzmanlar tarafından büyük bir hata olarak değerlendiriliyor.
Oteller ve turizm tesisleri de yangın güvenliği açısından hassas alanlar arasında bulunuyor. Özellikle turistlerin binayı tanımaması, acil çıkış yollarını bilmemesi tahliyeyi zorlaştırabiliyor. Bu nedenle otellerde yönlendirme levhalarının uluslararası standartlara uygun hazırlanması gerekiyor. Yangın kapılarının önüne eşya bırakılması ya da dekoratif amaçlarla kapatılması ise ciddi tehlike yaratıyor.
Hastanelerde yaşanabilecek bir yangın ise çok daha karmaşık sonuçlar doğurabilir. Yoğun bakım hastaları, yaşlılar ve hareket kabiliyeti sınırlı bireylerin tahliyesi zaman alıyor. Bu nedenle sağlık kuruluşlarında yangın kapılarının sürekli erişilebilir durumda tutulması zorunlu görülüyor. Aynı durum okullar ve öğrenci yurtları için de geçerli. Özellikle çocukların bulunduğu alanlarda güvenlik standartlarının en üst seviyede uygulanması gerekiyor.
Yangın kapılarında kalite konusu da büyük önem taşıyor. Piyasada düşük maliyetli ancak standart dışı ürünlerin bulunması ciddi risk oluşturuyor. Yangına dayanıklı olduğu iddia edilen bazı kapılar yüksek sıcaklık karşısında kısa sürede işlevini kaybedebiliyor. Bu nedenle sertifikalı ürün kullanımı büyük önem taşıyor. Uzmanlar, yalnızca kapının değil; menteşe, kilit, conta ve panik bar gibi tüm ekipmanların uluslararası standartlara uygun olması gerektiğini vurguluyor.
Türkiye’de son yıllarda yangın güvenliği alanındaki farkındalık artmış olsa da halen çözülmesi gereken çok sayıda sorun bulunuyor. Özellikle eski binalarda yangın tahliye sistemlerinin yetersiz olduğu belirtiliyor. Kentsel dönüşüm projelerinde yalnızca depreme dayanıklılık değil, yangın güvenliği kriterlerinin de ön planda tutulması gerekiyor.
Çünkü yangın sırasında zamanla yarışılır. Birkaç saniyelik gecikme bile onlarca insanın hayatına mal olabilir. Açılmayan bir kapı, çalışmayan bir panik bar ya da kilitli tutulan bir acil çıkış, geri dönüşü olmayan sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle yangın güvenliği konusu ertelenebilecek bir detay değil, doğrudan yaşam hakkıyla ilgili bir zorunluluktur.
Unutulmamalıdır ki yangın anında insanların tek isteği güvenli şekilde dışarı çıkabilmektir. O anda hiçbir gerekçe, hiçbir maliyet hesabı ve hiçbir ihmal kabul edilemez. Çünkü yangın sırasında açılmayan kapının gerçekten telafisi yoktur.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
